EDITORIALS

Hoe gemaak met okkupeerer wat intussen homself elders gaan vestig

Die antwoord op dié vraag is te vinde in die definisie van ‘n okkupeerder soos wat vervat word in die Wet op Uitbreiding van Sekerheid van Verblyfreg, Wet 62 van 1997 (die ESTA-wet). ‘n Okkupeerder, oftewel ‘n plaasbewoner, word in terme van die ESTA-wet gedefinieer as:

n Persoon wat woon op grond wat aan ‘n ander persoon behoort en wat beskik oor, of op 4 Februarie 1997 of daarna beskik het oor, toestemming of ‘n ander regsgeldige reg om so te doen...”

‘n Persoon moet gevolglik met toestemming of ‘n ander regsgeldige reg op plaasgrond woon om as ‘n okkupeerder (wat op beskerming van ESTA –wet geregtig is) te kwalifiseer. Indien ‘n persoon nie op die plaasgrond woon nie, beteken dit bloot eenvoudig dat die persoon nie ‘n okkupeerder (soos gedefinieer) is nie en derhalwe nie op die beskerming soos verleen deur die ESTA-wet geregtig is nie.

Die woord “woon” (“reside” in Engels) kan verskeie betekenisse hê. In die verband het Gildenhuys R in Robertson v Boss LCC6R/1998 die saak van Barrie NO v Ferris & Another 1987 (2) SA 709 (C), aangehaal:

"[R]eside" means that a person has his home at the place mentioned. It is his place of abode, the place where he sleeps after the work of the day is done. It does not include one's weekend cottage unless one is residing there. The essence of the word is the notion of "permanent home"."

Volgens Gildenhuys R pas die aanhaling hierbo ook aan by die woordeboekdefinisie in The New Shorter Oxford English Dictionary waarvolgens “reside” definieer word as:

Dwell permanently or for a considerable time, have one's regular home in or at a particular place". (eie"

In die konteks van die ESTA-wet het die Gildenhuys R in die saak van Robertson v Boss LCC6R/1998 beslis dat

‘n Persoon is ‘n okkupeerder van grond indien hy of sy daardie grond as sy of haar tuiste beskou. Daar moet ‘n mate van permanensie wees.”

In die saak van Kiepersol Poultry Farm v Phayisa 2010 (3) SA 152 (SCA) (die Kiepersol-saak) moes die Appèlhof ook oor die definisie van “woon” soos in die ESTA-wet beoog, beslis. Die Appèlhof het die interpretasie van “woon” deur van Baker J in Barrie NO v Ferris 1987 (2) SA 709 (C) en Mkwanazi v Bivane Bosbou (Pty) Ltd. bekragtig waarin die volgende betekenisse aan die woord “woon” verleen” is:

"[R]eside" means that a person has his home at the place mentioned. It is his place of abode, the place where he sleeps after the work of the day is done. It does not include one's weekend cottage unless one is residing there. The essence of the word is the notion of "permanent home”.

Die is gevolglik duidelik dat ‘n woonhuis nie bloot gebruik kan word as ‘n naweekhuis of om bates te stoor nie. Indien die woning wel so aangewend word, en dit duidelik is dat die persoon nie langer in die huis woon nie maar bloot as ‘n stoorkamer of naweekhuis gebruik, kwalifiseer die persoon nie meer as ‘n okkupeerder nie en geniet die persoon nie meer beskerming in terme van die ESTA-wet nie.

Indien dit duidelik blyk dat die persoon hom/haarself elders gevestig het en bloot die woning as naweekhuis / stoorkamer gebruik, kwalifiseer die persoon nie as ‘n okkupeerder in terme van ESTA nie kan daar in terme van die Wet op Voorkoming van Onwettige Uitsetting en Onregmatige Besetting van Grond, Wet 19 van 1998 (die PIE-wet) opgetree word indien die persoon weer die woning betree.

Indien die (voormalige) okkupeerder afstand van sy of haar regte gedoen het deur hom/haarself elders te vestig, staan dit die okkupeerders vry om die Hof te nader vir die herstel van sy/haar regte in die grond. Die (voormalige) okkupeerder kan nie bloot “reg in eie hande neem” nadat hy/sy hom/haarself elders gaan vestig het deur die plaashuis weer te bewoon nie.

Die eienaar van plaasgrond moet baie flink reageer indien hy/sy opmerk dat voormalige okkupeerders weer hul ou woonhuise okkupeer en moet so gou doenlik advies inwin en teenoor die voormalige okkupeerder optree alvorens die voormalige okkupeerder (weens die lang tydsverloop sonder optrede) weer regte in terme van die ESTA-wet verkry.

Clarissa Pienaar, Moolman & Pienaar Ingelyf



RETURN